Manhattan’da atıl durumda bulunan High Line şehiriçi demiryolu hattı, uluslararası bir tasarım yarışması sonucunda belirlenen kentsel dönüşüm projesi çerçevesinde yeniden kente kazandırılıyor. Yarışmada birinci seçilen New York merkezli Field Operations ve Dillier Scofidio + Renfro firmalarından oluşan ekibin projesi yaklaşık 2,5 kilometre uzunluktaki demiryolu viyadüğünü sokak seviyesinden yükseltilmiş bir kent parkına dönüştürmeyi amaçlıyor.

High Line 1930’ların başında New York’un taşımacılık altyapısına yapılan kapsamlı bir yatırım çerçevesinde inşa edildi. Doğrudan kentin Batı Yakası’ndaki fabrika ve depolara hizmet vermesi planlanan demiryolu hattı, kentin bu yoğun sanayi bölgesinde yük trenlerinin sebep olduğu trafiği şehiriçi trafiğinden ayırıyordu. İkinci Dünya Savaşı sonrasında gelişen karayolu taşımacılığının demiryollarının taşımacılıktan aldığı payı azaltmasıyla birlikte daha az kullanılmaya başlanan yapı, 1960’larda kısmen yıkılmış, ve nihayetinde 1980 yılında yük trenlerinin hat üzerindeki seferlerine son verilmisti. O tarihten bu yana yapının Manhattan’ın Batı Yakası’nda 34. Cadde ile Gansevoort Caddesi arasında ayakta kalan kısmı, yerden dokuz metre yükseklikte el değmemiş bir doğa parçasına dönüştü.

Dönemin New York Belediye Başkanı Rudolph Giuliani, 2001 yılının sonuna doğru görevinden ayrılmadan hemen önce metruk demiryolu hattının yıkılması yönünde karar aldırmış, ancak yıkım kararı Friends of the High Line derneğinin başlattığı mahkeme süreci sonunda iptal edilmiş ve hattın yeşil alan olarak kente kazandırılması gündeme gelmişti. 1999 yılında High Line’ı koruma ve dönüştürme amaçlı kurulan dernek, kısa sürede yeni belediye yönetimini demiryolu hattını bir kent parkına dönüştürmenin ekonomik getirisi yüksek bir yatırım olacağı konusunda ikna etti. Nitekim şu an görevde bulunan Belediye Başkanı Michael Bloomberg, projeyi yeni yönetimin Batı Yakası’nı canlandırma projesinin temel ayaklarından biri olarak görüyor. Bloomberg, geçtiğimiz Ocak ayında yaptığı bir konuşmada High Line’ı “dünyadaki en yenilikçi park projelerinden biri” olarak tanımladı.

Benzer bir proje 1990’larda Paris’te gerçekleştirilmiş, Daumesnil Bulvarı boyunca 12. Bölge’nin içinden geçen çoktan kullanım dışı kalmış bir demiryolu viyadüğü, Promenade Plantée adı altında 4,8 kilometrelik bir parka dönüştürülmüştü. Bu örnekten hareketle Friends of the High Line Ocak 2003’te uluslararası bir mimari fikir yarışması düzenledi. 36 ülkeden 720 başvurunun yapıldığı yarışmanın Ekim 2004’te sonlandırılan ikinci etabının sonunda New York merkezli Field Operations ve Diller Scofidio + Renfro’dan oluşan ekip, aralarında Zaha Hadid ve Steven Holl’un da bulunduğu diğer finalistleri geride bırakarak birinci seçildi. Friends of the High Line’nın kurucularından Joshua David, yarışmada birinciliğin belirli bir tasarımdan çok tasarım ekibi göz önünde bulundurularak verildiğini açıkladı. Plan son halini yarışmayı kazanan ekip ile belediyenin birlikte yürüteceği çalışmalar ve bu süreçte düzenlenecek halka açık toplantılarda katılımcılardan gelen katkılar sonucunda alacak.

Yarışmada birinci seçilen ekip, projeyi gerçekleştirirken esin aldıkları kaynağın “vaktiyle yaşamsal bir kentsel altyapı öğesi olan High Line’nın doğaya iadesiyle ortaya çıkan hüzünlü, asi güzelliği” olduğunu belirtiyor. Tasarıma yön veren temel kavram, tarım ve mimarlığa atıfla oluşturulmuş, insan yapımı ile doğal olan arasındaki dengeye işaret eden, “agri-tecture” terimiyle açıklanabilir. Field Operations’ın yöneticisi James Corner’a göre üstesinden gelinmesi gereken en temel zorluk görünürde birbiriyle çelişen iki amacı bağdaştırmak: kent ortasında yitik bir doğa parçası olan High Line’ı büyüsünü bozmadan koruyabilmek ve aynı zamanda yoktan varedilen bu kentiçi yeşil alana yönelik insanlardan gelecek yoğun talebi karşılayabilmek. Corner’ın başını çektiği ekibin bu yönde önerdiği çözüm ise sazlıklar, koruluklar ve piknik alanı olarak kullanılabilecek çimenliklerden oluşan bir peyzaj çesitliliği ve bunların arasına serpiştirilmis rekreatif amaçlı yapılar. Bütün tasarımın omurgasını oluşturacak olan ise demiryolu hattını baştan başa kavis çizerek kateden beton yürüme bandı. Tasarım ekibine dahil olan mimar Ricardo Scofidio, oldukça basit ve doğal bir çözüm peşinde olduklarını ve mümkün olduğunca ticarileştirmeye uzak bir tutum benimsemeye çalıstıklarını belirtiyor.

Projenin toplam maliyetinin 65 ile 100 milyon Dolar arasında olması bekleniyor. Şu an belediye bütçesinden projeye 43,25 milyon Dolar’lık pay ayrılmış durumda. Geri kalan miktarın kısmen kurumsal bağışlardan kısmen de federal bütçeden karşılanması öngörülüyor.

Proje tamamlandığında, şehre yaklaşık 27.000 metrekarelik yeni yeşil alan kazandırılacak. İnşaatın Gansevoort Caddesi’nden 15. Cadde’ye uzanan ilk kısmının bu yılın sonunda başlayıp 2007’de tamamlanması planlanıyor.

High Line geçtiğimiz yaz New York Modern Sanat Müzesi’nde bir sergiye de konu oldu. 31 Ekim’e kadar açık kalan sergi, Field Operations ve Dillier Scofidio + Renfro’nun proje çizimleri ve projenin 6 metre uzunluğundaki maketinin yanısıra, projelendirme sürecine ilişkin video gösterimi ve New York’lu fotoğraf sanatçısı Joel Sternberg’in demiryolu hattının bugünkü durumunu belgeleyen büyük formatlı fotoğraflarından oluşuyordu.

High Line, kullanım dışı kalmış kentiçi demiryolu hatlarının kente yeniden kazandırılması konusunda sıradışı ve oldukça yaratıcı bir çözüm sunuyor. Benzer projelerin, aralarında Philadelphia, Chicago ve Jersey’nin de bulunduğu bir çok Amerikan kentinde ve Rotterdam’da uygulanması gündemde.