İstanbul için öngörülen Adalet Sarayları projeleri, şehrin 30 ayrı noktasında yer alan adliye binalarını, 3 büyük adalet sarayı çatısı altında toplama fikriyle ortaya çıkmıştı. Adalet Bakanlığı tarafından yapılması planlanan bu projelerden, Bakırköy Adalet Sarayı 2007 yılında tamamlanarak hizmete açıldı. Anadolu Yakası'ndaki Kartal Adalet Sarayı’nın yapımına ise halen devam ediliyor.

Cumhuriyet Dönemi’nde adalet binalarına yönelik üretilen projelerin geçmişine döndüğümüzde karşımıza çıkan ilk ciddi girişim, 1933 yılında yanan eski adliye binasının yerine yeni bir Adalet Sarayı inşa edilmesi için Bayındırlık ve İskan Bakanlığı tarafından 1949 yılında açılan “İstanbul Adalet Sarayı” yarışması oluyor.

Sedad Hakkı Eldem ve Emin Onat’ın ortaklaşa tasarladığı projenin birincilik ödülünü kazanmasıyla, 1951 yılında uygulamasına başlanan yapının, yalnızca bir kısmı tamamlanarak, o haliyle 1955 yılında hizmete açıldı. 1958 yılında yapılan kazılar sonucunda proje arazisinde arkeolojik buluntulara rastlandığı için Sedad Hakkı Eldem tarafından, yeni bir ek bina öneri projesi hazırlandı. Fakat bu proje de Anıtlar Kurulu’ndan onay alınmasına rağmen uygulanamadı.

Bugün Sultanahmet Adliyesi olarak kullanılan yapıdan günümüze kadar, pek çok adliye binası inşa edildi. Halen kullanılmaya devam edilen yaklaşık 30 Adliye binası bulunuyor. 1992 yılına kadar Bayındırlık ve İskan Müdürlükleri’nde, daha sonra ise Adalet Bakanlığı’nın Teknik İşler Daire Başkanlığı’nda bir nevi “tip proje”ler olarak üretilen bu binalar, “adalet hizmetlerinin dağınıklıktan kurtulabilmesi” adına Bakırköy, Kartal ve Çağlayan’da yapılan 3 büyük Adalet Sarayı çatısı altında toplanıyor.

Bu üç projeden yapımı tamamlanan ilk proje Bakırköy Adalet Sarayı, Prof.Dr. Uğur Erkman’ın imzasını taşıyor. Yaklaşık 45 milyon YTL’ye mal olan binada, yurt dışındaki örneklerinin aksine, adli görevliler, hükümlüler ve sivillerin sirkülasyonu aynı noktalardan sağlanıyor. 500 araçlık otoparkı bulunan 90.000m^2'lik binanın uygulaması Kalyon İnşaat tarafından üstlenildi.


Kartal Adalet Sarayı Projesi
Kaynak: Adalet Bakanlığı 

Anadolu Yakasındaki adliyeleri bir araya getirecek olan Kartal Adalet Sarayı projesinin temeli ise Mart 2007 atıldı. Adalet Bakanlığı Teknik İşler Daire Başkanı Haydar Çiftçi’nin yaptığı açıklamaya göre inşaatının 3 yıl içerisinde tamamlanması öngörülen projenin mimarı ise Haldun Erdoğan. Yaklaşık 300.000 YTL’ye mal olacağı söylenen yapının uygulaması, Mertkan İnşaat Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi ile Şira Elektrik İnşaat Taahhüt Limited Şirketi ortak girişimine ihale edildi. Haydar Çiftçi’nin basında yer alan açıklamasında; mahkeme salonlarının, yargının yüceliğine gönderme yapacak tarzda ahşap ağırlıklı dekore edildiği, ofislerin koridora bakan cephelerinin ışığın iç mekânlara daha çok iletilebilmesi için cam bölme duvarlar şeklinde tasarlandığı belirtiliyor.

Haydar Çiftçi, adalet sarayı için ülke çapında büyük projelere imza atan 5 mimarın katılımıyla kısmi bir yarışma yapıldığını belirterek, mimar Haldun Erdoğan'a ait projenin de Adalet Bakanlığı'nca uygun görülen seçici heyet tarafından birinci seçildiğini ifade ediyor.


Çağlayan Adalet Sarayı Projesi
Kaynak: Adalet Bakanlığı 

Çağlayan’da yapılması düşünülen üçüncü adalet sarayı projesinin ise 320.000m² kapalı alana sahip. Yapımı Varlıbaş Holding tarafından üstlenilen binayla ilgili Yönetim Kurulu Başkanı basında yer alan açıklamasında; 7 kat bodrum olmak üzere toplam 16 kattan oluşacağını, bazı bloklarda 20 kata kadar ulaşılabileceğini, binada 83.000 m² kapalı otopark bulunacağını; adliye binasının modern mimari ile Türk mimarisinin birleşiminden oluşacağını, dışarıdan bakıldığında modern ve teknolojik bir bina olacağını ama içinde klasik Türk mimarisini simgeleyen bahçeler ve avluların yer alacağını söylüyor.

Adalet Sarayları ile ilgili İstanbul’daki gelişmeler böyle iken; Fransa ve İspanya’da ise, uluslararası mimarlık yarışmaları sonucunda birinci proje olarak seçilen biri Pritzker Ödüllü mimar Richard Rogers tasarımı Bordeaux Adalet Sarayı, diğeri ise Mecanoo Architects tasarımı Cordoba Adalet Sarayı kamu binaları üretimi konusunda örnek teşkil edecek nitelikte:

Yeni Bordeaux Adalet Sarayı

Fotoğraf: rsh-p.com

1992 yılında açılan uluslararası yarışma sonucunda birinci seçilen bu proje, Pritzker Ödüllü mimar Richard Rogers tarafından tasarlanarak, 1998 yılında hizmete açıldı. Bordeaux’un tarihi bölgesinin merkezinde yer alan bina yaklaşık 25.000m^2'lik bir alan üzerine oturuyor. “Fransız adaletinin şeffaflığını vurgulamak ve pozitif bir etki yaratmak” için cephe ve detaylarda cam malzemenin kullanıldığı bina, “kutu”lardan öte “özgürleştirilmiş” mahkeme salonları yaratmayı tasarım prensipleri arasına almış. Binanın bir diğer dikkat çekici özelliği ise enerji etkin cephe detayı sayesinde, havalandırma sistemi için güneş ışınlarını kullanıyor olması.

Tasarımında, tarihi bölgenin içinde yer alması nedeniyle mümkün olduğunca doğal malzemeler kullanılarak çevreye uyum sağlaması hedeflenen bina, şehrin ortaçağdan kalma mimari detaylarına da göndermeler yapıyor.

Cordoba Adalet Sarayı

Fotoğraf: mecanoo.com

2006 yılında açılan bir diğer uluslararası mimarlık yarışması sonucunda seçilen bu proje ise Mecanoo Architects tasarımı. Yaklaşık 70 milyon Euro’ya mal olacağı öngörülen 48.000m²lik proje, kentin tarihi bölgesinin içinde yer alıyor. Eski Mağribi dokuyla ve bölgenin iklimi ile uyum sağlayacak şekilde tasarlanan yapının perfore cephesi de geleneksel Cordoba mimarisine atıfta bulunuyor. Cephelerde farklı renkteki seramik paneller kullanılarak kontrast etkisi yaratılmak istenmiş. Binanın 2011 yılında hizmete açılması hedefleniyor.