Kazanan:Göksel Köksoy
Dünyanın hemen hemen her yerinde gelişmekte olan teknoloji, otomasyonla birlikte sadeleşen çalışma sistemleri, hızlı bilgi aktarımı, haberleşme teknolojilerinde patlamalar ve endüstriyel gelişmeler çalışma saatlerini özellikle gelişimini tamamlamış ülkelerde günde altı saatten de kısa bir süreye indirmektedir.
Diğer taraftan ise çalışılan süredeki bilgi yoğun aktivitelerin artışı, daha etkin, daha yoğun, ve daha verimli çalışma stratejileri insanların çalışma dışı zamanlarında kendilerini yeniden üretme, fiziksel ve ruhsal açıdan tazelenip yenilenme ihtiyaçlarını da eskiye oranla çok daha fazla artırmaktadır. Dahası artık dinlenim; bir boş zaman faaliyeti olma özelliğinden sıyrılmakta ve yaşamda vazgeçilmez olan türlü aktivite arasında yerini almaktadır. Dolayısıyla dünyadaki hızlı değişim ve dönüşüm günümüz kent insanı için rekreasyon ihtiyacını zorunlu kılmaktadır. Bireylerin rekratif gereksinim eğilimlerinin oluşması ve yönlenmesi toplumsallaşma biçimi ve süreciyle çok yakından ilişkilidir. Bu bağlamda rekreatif alan planlamasının da farklı bir ele alış biçimi ile değerlendirilmesi zorunlu hale gelmektedir.
Rekreasyon planlama ve kentsel tasarım eylemi dünyada büyük bir yarışa sahne olmakta iken; bu konuda ülkemizin başarısızlığının nedenlerini ortaya koymak gerekmektedir. Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerde bu sorunun temelinde yatan neden; özellikle bir mekan organizasyon biçimi olarak konumsal ve anlamsal belirsizliktir. Yasalarla belirlenmemiş bir çerçeve ve belirsiz bir sorumluluk alanı içinde net organizasyon tarifleri ortaya koymak pek de kolay olamamaktadır. Yapılan çalışmaların önemi kavranamamakta, çoğu kez yapılan çalışmaların sorununu çözmek yerine, sorunun bir parçası haline geldiği de görülmektedir.
İzmir kenti özelinde bakıldığında ise; hayata geçirilmiş az sayıda rekreasyon alanı tasarımı varlığına rağmen; tasarı aşamasında uygulamaya hazırlanmakta olan projelerin çeşitliliği ve niceliksel artış eğilimi bu konuda umut vaad etmektedir.
Ancak ülkemizdeki genel sorunlar paralelinde; İzmir kentinin rekreatif özellikleri için de benzer eleştiriler yapılabilir. İzmir’deki hayata geçmiş veya tasarı halindeki rekreasyon projelerinin bir çoğunun parçacı, noktasal müdahalelerden oluşmakta olduğu, bütüncül bir planlama anlayışı ile ilişkilendirilmemiş oldukları, gerçek anlamda kullanıcı ihtiyaçlarını yansıtmadıkları, kamusal alan yaratımını toplumun her kesimine hitap edecek biçimde tasarlamayı başaramadıklarını söylemek yanlış olmayacaktır.
Bu açıdan kente her müdahale biçimi için “ yapılanma sonrasında dışlanmayı “dışlayan”, aksine yaşayanları “kamusal bilinç” oluşumuna katkıda bulunacak biçimde kente/tasarıma “dahil eden” bir arayış esas alınmalıdır.
Bu projede söz konusu rekrasyon tasarımı için açılan kentsel tasarım yarışması da önemli bir sorunu çözümsüz bir düğüm gibi göz önüne sermektedir. Kentsel tasarım yarışması proje şartnamesi; alanın bir taraftan tam ortasında bulunduğu alt sosyal gelir grubuna ait toplum yapısı ile işlevsel ilişkiler bütünü içerisinde bulunmasını isterken diğer taraftan da kentsel ve hatta bölgesel talebi çekecek niteliklerde bir kent parkı projesine dönüşmesini beklemektedir.
Yapılacak bu kentsel tasarım projesi ile salt; bir alan güzelleştirmek, çeşitli peyzaj ile donatmak ,Türkiye’nin en...parkı ya da dünyanın ..kaçıncı büyük parkını yapmak sorunu çözmeye yetmediği gibi yakın geçmişte de yaşanılarak görüldüğü üzere yeni sorunlara neden olacaktır. Oysa kentsel tasarım olgusu kapsamlı bir kent planlama anlayışı içinde onun bütünleyici öğesi ayrılmaz bir parçası olarak ele alınmalıdır.
Uzundere rekreasyon vadisi tasarımı bu bağlamda incelenmiş ve yapılacak tasarım sosyo-mekansal yönüyle de inceleme altına alınmıştır. Bu yoğun araştırma dönemi sonucunda tasarımın hangi düzleme oturması gerektiği bir çalışma yöntemi haline getirilmiştir.
Bir rekreasyon alanı nasıl tasarlanmalıdır sorusu, bu çalışma prensibi doğrultusunda net bir çerçeveye oturtulmuştur. Bu konudaki düşünceler kısaca özetlenecek olursa şunlar söylenebilir;
Bir rekreasyon alanı yalnızca sermaye döngülerinin taleplerini karşılamak amacıyla küreselleşme ortamının tuttuğu aynadan bir yansıma olmamalıdır. Sadece mimari ölçekli görsel bir imaj, çevresinde olup bitenden, ne türde olursa olsun yaşantıdan yalıtılmış bir vitrin; formal kaygıların baskısı ile zorlanmış, bir ara ölçek eylemi olmamalıdır.
Bir rekreasyon alanı tasarımı toplumsal gerçekliği her şeyin önünde tutmalı; herkesin rahatça faydalanabileceği, uygulanabilir niteliklere sahip, güvenlik riski taşımayan sağlıklı, verimli bir tasarım ürünü olmalıdır. Yaşayanlarını, semtlerine, mahallelerine, sokaklarına yabancılaştırmamalı, dışlamamalı, kucaklamalıdır.
Bunu oluşturmak için ise; iletişimsellik temelli, demokratik, dinamik, değişime ve gelişime yatkın, yaratıcılığı teşvik eden, katılımcı bir kent planlama/tasarım eyleminin benimsenmesi gerekmektedir.
Bu bağlamda Uzundere Rekreasyon Vadisi Kentsel Tasarım Projesi çalışma alanı olarak seçilmiş ve Uzundere Rekreasyon vadisinin İzmir Metropolitan kenti içinde edineceği yer farklı bir bakış açısı ile ele alınmıştır.
Çalışmanın temel yaklaşımının belirlenmesi aşamasında Mimarlık, Peyzaj Mimarlığı, Mühendislik ve Kentsel Tasarım Projeleri, Şehir ve Bölge Planlama ve Güzel Sanatlar Eserleri Yarışma Yönetmeliği uyarınca yarışmaya açılan alan için hazırlanmış olan şartname ve programlar incelendiğinde önemli bir tasarım problemi ile karşılaşılmıştır.
Tasarım fikrini oluşturacak ana ölçütlerin oluşturulması süreci düşünüldükçe sancıya dönüşen sıkı bir paradoks halini almıştır. Çünkü Uzundere bölgesinde, kamu mülkiyetindeki bu arazide oluşturulan proje kurgusunun anlamlı bir kent projesi haline getirilmesi, yakın ve uzak çevre ilişkilerinin kurulması, aynı zamanda yaşayanları ile mekan arasında bir duvar örmeden planlayabilme endişesi, arazinin zorlu yapısı ile birleşince çok değişkenli, çok yönlü düşünülmesi gereken bir tasarım programı gerekliliği ortaya çıkmıştır.
10008
Proje alanı için hazırlanan kentsel tasarım programı genel çerçevesinde bir takım kriterler oluşturulmuştur. Bu kriterler kısaca özetlenecek olursa;
• Uygulanabilirlik
• Her yaşa, cinsiyete, sağlık koşullarına, sosyal yapıya uygunluk
• Araçlı erişim ve yaya sirkülasyonunu net bir şekilde ayıran güçlü bir ulaşım bağlantısı
• Yakın ve uzak çevre ilişkilendirmesinin kurulması
• Arazinin doğal eğim yapısını iyi yorumlama, topoğrafya ile uyum içinde olma
• İşlevlerin mekansal dağılımında uyumluluk
• Sağlam bir konsept
• Fonksiyonların kendi aralarında kurulan işlevsel bir aradalık
• Doğaya aşırı müdahaleden kaçınmak
• İşlevsel çeşitlilik yelpazesi sunmak
• Simgesel değer yaratımı
• Tüm kenti kucaklayan bir buluşma noktası, gerçek anlamda bir kamusal mekan yaratımı sağlamak
• Yalınlık
• Tanımlı mekanlar yaratmak
• Kendi içinde ortak bir anlatım dili ile yorumlamak
• Çok parçacı tasarım anlayışından kaçınmak
• Kendi içinde kararlı, işlevsel, ekonomik ve uygulanabilir olma
• Odaklaşma biçimlerini sirkülasyon ağı ile bütünleştirmek
• Fonksiyonel öğelerle donatılmış temel bir tasarım aksı oluşturmak
• Durağan ya da dinamik su öğesini dengeli ve uygulanabilir boyutlarda kullanmak
• Mimari ayrıntıları ve bitkilendirme önerilerini net bir şekilde çözümlemek
olarak ifade edilebilir.
Hazırlanan ve detaylandırılan bu tasarım programı daha sonra mekansallaştırılmış ve tasarımın alt öğeleri oluşturulmuştur.
Sonuç olarak Uzundere Rekreasyon Vadisi Kentsel Tasarım Projesini ayakta tutan tasarım öğelerinden en önemlilerinin mekansal ifadeleri ve yaratacağı olası etkiler şu şekilde değerlendirilebilir.
Eski İzmir Açık Hava Müzesi
Günümüzde dünyanın gelişmiş kentlerinde temalı ortamların üretimine yönelik yaygın bir eğilim görülmektedir. Ancak önemli olan bu tarz parkların nasıl kurgulandığıdır. Keza böyle yatırımlar ince bir çizgi üzerinde dengededir. Kurgulanış biçimine göre bir işletme dayatması haline gelmiş yalnızca tüketime yönelten mekanlar da yaratılabilir, gerçekten kamusal bilgilendirme, öğrenme, eğlenme ve kamusal alan yaratımı ihtiyacını karşılayan mekanlar da...
Diğer yandan; son birkaç on yılda, ziyaret edilen müzelerin çeşitliliğinde ve sayısında da inanılmaz bir artış olmuştur.
Bu bakımdan alanda önerilen Eski İzmir’in modellenen minyatür kenti, İzmir için önemli bir değer haline gelebilecektir. Diğer Minyatür Kent örneklerinden farklı olarak yalnız İzmir’in yer alacağı bu proje, hayata geçmesi halinde Türkiye’deki üçüncü kent minyatürünün sergilendiği açık hava müzesi olacaktır. Meraklıları için kentsel ve hatta bölgesel talebi dahi çekebileceği düşünülmektedir. Ancak tüm örnekleri incelendiği zaman maliyetinin oldukça karşılanabilir olduğu görülmüştür. Bu nedenle yakın çevre kullanıcılarının da rahatça ziyaret edeceği ve sahip çıkacağı düşünülmektedir.
Kadınlar için Küçük Ölçekli İşletme Projesi; Pazar Meydanı
Proje alanda sosyal güvenlik ve kentsel alanda yoksulluk yaşayan ailelere geçim kaybı ya da yoksullukla baş etmelerini sağlayacak; onlara ailelerini geçindirmeleri için gerekli küçük ölçekli bir gelir sağlayacak desteği sağlamayı hedeflemektedir.
Proje gerçekleştirildiği takdirde; şehir hayatına sosyal dayanışma gibi güçlü bir kavramla yaklaşılmış olunacak, dar gelirli ailelerin yetenekleri geliştirilerek yaşam standartlarını yükseltmelerine yardımcı olunacaktır. Bu faaliyetin tüm kadınların ortak ilgi alanlarında buluşabilme olasılığını artırmak üzere sanatsal aktiviteler üzerinde yoğunlaştırılacaktır. (Bu projenin benzer bir örneği bir gelişim kooperasyonu ajansı tarafından Pakistan da projelendirilmiş ve çok olumlu sonuçlara ulaşmıştır.)
Su Öğesi Çevresi Temel Tasarım Aksı; Kültür Meydanı
Alan içindeki ana yaya arterlerinin kesişimi odağında olan bu alan kentsel hizmet için temel aktivite merkezidir. Canlı malzeme ve su öğeleri ile tanımlanmış, yarı açık bir meydan özelliği taşımaktadır. Meydan karakteri açık –yeşil kamusal alanların toplum içi iletişimdeki demokratik rolünü yansıtacaktır. Alanda gündelik ihtiyaçlar göz önüne alınarak kafe, restoran, büfe, bilgilendirme ünitelerine vb. yer verilmiştir. Meydanı var eden yapısal oluşumunun sokak etkinliklerine izin verecek formda olması, çay bahçesi, kafe, çocuk oyun alanları gibi alanın tasarımında özellikle çokça yer verilen tasarım öğelerinin, yakın çevre ihtiyaçlarından doğduğu belirtilmelidir.
Su kıyısında oluşturulan bitki bahçeleri projedeki doğal bütünlüğü desteklemektedir. Göletin kıyısındaki bitkilendirmede, her mevsim rengarenk bir görünüm hayal edilerek ilgi çekici renklere sahip bitkilere yer verilmesi hem rekreasyon vadisi kullanıcılarının algılarını hem de otoyoldan alanın imgesel görünüşünü oldukça olumlu yönde etkileyecektir.
Yarı Pasif Rekreatif Alan
Yarı pasif rekreatif alanın mekansal etkileri değerlendirilecek olursa; az eğimli uzun doğa yürüyüşü parkurları ile, yer yer dinlenme, soluk alma birimleri ile, piknik, şenlik, festival çayırları ile tam anlamıyla genel rekreasyon ihtiyacına cevap veren asal öğelerle donatılmıştır. Alan üst yaş gruplarına, çocuklara, engelli vatandaşlara hitap eden özelliklerle donatılmıştır. Hem uzak, hem de yakın çevrenin kullanımı hedeflenmektedir. Ayrıca orta vadede yerele de kentsel bir kimlik kazandırabilecek ‘uçurtma şenlikleri’ gibi aktiviteler düzenlenmesine de olanak tanıyacak çok amaçlı bir yeşil alan alanın aktivite odakları ile bütünleşmektedir.
Kültür Merkezi, Sağlık Merkezi, Panorama Restoran
Bu mimari yapılarının alana etkilerinin değerlendirilecek olursa sağlık tesisi ve kültür merkezlerinin yakın çevre kullanıcılarına yönelik olduğu söylenebilir. Sağlık tesisinin alanda sosyal bir ihtiyacı karşılaması nedeniyle acil durum gereksinimlerini karşılayacağı, aynı zamanda da görsel ve öğretici yönleriyle olumlu katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Kültür merkezinin ise bölgenin sosyal kültürel gelişimine katkı sağlaması hedeflenmiştir.
Tasarımda önerilen panorama restoran ise tüm vadiye hakim, yoğun ışık alma özelliği ve farklılık taşıyan konumu ile uzak çevre ziyaretçilerinin uğramadan geçemeyecekleri bir mekan olacaktır.
Sonuç olarak Uzundere Rekreasyon Vadisi Kentsel Tasarım Çalışması tüm bu fonksiyonların bir aradalığından oluşan, uygulanabilirliği yüksek, doğaya saygılı, simgesel değerleri ile hem uzak çevre kullanıcılarını davet eden, hem de yakın çevre kullanıcılarının ihtiyaçlarını göz önünde tutan yalın bir doğa parkı olarak tasarlanmıştır.
Tasarımın hem İzmir kent ölçeğinde kentin rekreasyon alanı ihtiyacına farklı bir cevap verebileceği, bunun yanında da yakın çevresinin, sosyal, kültürel ve dolaylı olarak ekonomik gelişimine katkıda bulunacağı düşünülmektedir.
Bütün yorumları forumda okuyun!Bütün yorumları forumda okuyun!