Proje Müellifi
Hakan Bağcı
Nazlı Tınastepe

Tasarımı Belirleyen Kentsel Dinamikler
Fethiye, yerleşim olarak Türkiye’nin güneybatısında, Akdeniz’in Ege ile buluştuğu kıyılarda kurulmuş bir liman kentidir. Kent, Güneybatı Toros Dağları’nın bir kolu olan Mendos dağı eteklerinde, adını verdiği körfezin çevresine yerleşmiştir. Fethiye, Toroslar’ın güneybatı ucunu oluşturan ve yükseklikleri 2.000 metreyi geçen sıra dağlar tarafından çevrelenmiştir. Bu sıradağlar iç tarafa hiç geçit vermeksizin denize paralel olarak devam ederken eteklerinde yüzlerce koy ve Fethiye sahil şeridini barındırmaktadır.

Fethiye’ye ulaşım, kenti çevreleyen sıradağlara dik uzanan Muğla, Antalya, Burdur bağlantılı üç karayolu ile mevcuttur. Bu karayollarından en önemlisi olan Antalya-Fethiye karayolunun aksını dik kesen Atatürk Bulvarı (Süleyman Demirel Bulvarı), kentin yerleşim aksına paralel olarak dış ulaşım aksını kıyı aksına bağlayan ana ulaşım arterini oluşturmaktadır. Kentin önemli bir diğer arteri ise Muğla-Fethiye karayolu ile bağlantılı olan ve kıyı aksına paralel uzanan Adnan Menderes Bulvarı’dır. Alışveriş ve Yaşam Merkezi proje alanının kuzeyinde bulunan her iki kentsel aks da kentlinin hareket alanları ve sosyal aktivite alanlarını belirlemekte etkili kentsel dinamiklerdir.

Alışveriş ve Yaşam Merkezi proje alanının kuzeyinde yer alan Fethiye Otogarı, Adnan Menderes Bulvarı ile Atatürk Bulvarı’nın kesiştiği noktada bulunmaktadır. Fethiye Otogarı, karayolu ile Fethiye’ye gelmeyi tercih eden gerek yerli gerek yabancı turistin kentle ilişki kurmaya başladığı ilk duraktır. Dolayısıyla Alışveriş ve Yaşam Merkezi proje alanı için önem teşkil etmektedir. Öyle ki, proje, kente bu yolla gelen kitlenin, kent ile ilgili ilk izlenimi ve kent imajının bir parçası olacaktır. Ayrıca, yolcuların ve bekleyenlerin otogarda geçirmek zorunda kaldıkları fazla zamanın değerlendirilmesi bakımından da otogar-alışveriş ve yaşam merkezi proje ilişkisi kuvvetlidir.

Proje alanının, doğusunda yer alan Ölüdeniz Caddesi, Adnan Menderes Bulvarı’nın uzantısı olup, alanın güneyinde kalan konut yerleşimlerine, Taşyaka ve Ölüdeniz’e ulaşım bakımından önem teşkil etmektedir. Çevredeki konut yerleşimleri, alanın güneyinde yeralan parkla ilişkilendirme bakımınından değerlidir. Öyle ki, park, rekreasyon alanı olma özelliği ile kentlinin Alışveriş ve Yaşam Merkezi’ne akışkanlığını sağlayarak, kentliyi farklı kültürel ve sosyal aktivitelerle buluşturması kentsel bağlamda tasarımı şekillendiren fikirdir.

Hareket Alanları
Araç Ulaşımı
Yarışma alanının kuzeyinde, Adnan Menderes ve Atatürk Bulvarı (Süleyman Demirel Bulvarı) bulunmaktadır. Bu nedenle proje alanına araç ile ulaşımı sağlayan en önemli arter, bu bulvarlardan beslenen ve alanın doğusunda yer alan Ölüdeniz Caddesi’dir. Ölüdeniz Caddesi’nin yoğunluğu gözönüne alınarak, proje alanı boyunca caddeye refüj ile iç cep yapılmış ve dış otopark alanının bir kısmı, yolcu indirme alanı ve kapalı otopark girişine gidiş bu cep sayesinde çözülmüştür. Ana arterin yanısıra, proje alanına güneyden 177. Sokak ve kuzeyden 137. Sokak vasıtasıyla ulaşılabilir.

Kapalı otopark giriş-çıkışı proje alanının güneyinde, 177. Sokak paralelinde bulunmaktadır. Yine Ölüdeniz Caddesi’nin yoğunluğundan dolayı kapalı otopark çıkışı proje alanının batısındaki sokağa verilmiştir. Kapalı otopark, 320 araç kapasitelidir. Açık otoparklar, şartnamenin verilerine uyularak proje alanının doğusu, batısı ve güneyi olmak üzere 3 bölgede çözülmüştür. Doğu yönünden araziye ulaşan araçlar için cep içinde 36 araçlık açık otopark, 177. Sokak vasıtasıyla araziye ulaşanlar için batı yönünde 45 araçlık açık otopark ve güney yönünden araziye ulaşanlar için 177. Sokak boyunca 38 araçlık açık otopark çözülmüştür.

Servis Ulaşımı
Alışveriş ve Yaşam Merkezi’nde önerilen alışveriş fonksiyonları için servis ulaşımı, proje alanının kuzeybatı ve güneybatısında 2 adet, market için proje alanının kuzeybatısında 1 adet servis platformu ile yapılmaktadır. Alışveriş fonksiyonları için servis, batı cephesinde konumlandırılmış olan 2 farklı servis çekirdeği ile sağlanmaktadır.

Yaya Ulaşımı
Mevcut kentsel dinamikler doğrultusunda öncelikle Alışveriş ve Yaşam Merkezi proje alanı yüzünü doğuya dönen bir karşılama ve performans alanı sunar. Proje, çoğunluğunu yarı kapalı ve açık mekanların oluşturduğu bir forma sahiptir. Buradaki amaç, kentlinin buluşma mekânı olabilecek kültürel, sanatsal ve sosyal etkinlikleri karşılayabilecek mekanları yaratmaktır. Farklı noktalardan dışa açılan sokaklar ve avlular, proje alanı çevresindeki yayayı kolayca içine çekebilmektedir.

Projenin, doğusunda bulunan Ölüdeniz Caddesi paralelinde yaya için geniş bir aks bırakılmıştır. Bu aks hem yayanın sirkülasyonunu sağlamakta hem de Alışveriş ve Yaşam Merkezi için davetkar bir tavır takınmaktadır. Proje alanının güneyinde bulunan park, yeşil alan tasarımıyla kentsel peyzaj dokusu yaratırken, projenin de, çevre yerleşmeler ve yayalarla ilgisini kurarak aynı zamanda kendine yaya aksı yaratmaktadır. Kuzey yönünde, denizle bağlantısı buluna nehir, kentin iç kesimlerine kadar ilerlemektedir. Bu durum kente yayalar için bir güzergah hazırlamıştır. Nehir aksından gelen yayaların, Alışveriş ve Yaşam Merkezi’ne köprü ile ulaşımı düşünülmüş, böylelikle projeye ayrı bir yaya aksı kazandırılmıştır. Bu da, Otogar-Alışveriş ve Yaşam Merkezi bağlantısını güçlendirmiştir. Batı yönündeki sokaktan gelen yayalar ise projenin bu yönünde bulunan giriş aksından içeri davet edilmiştir.

Genel olarak proje, yaya sirkülasyonuna her bakımdan müsade eden bir tasarıma sahiptir. Bu durum, proje alanını çevreleyen yerleşimleri birbirine bağlayarak yeni kentsel akslara olanak tanımıştır.

Mimari Kararlar
Fethiye, coğrafyasının elverişli konumundan ötürü, sosyal, kültürel aktivitelerin kıyı şeridi boyunca yoğunlaştığı bir yerleşmedir. Tarihin ve doğanın birlikteliğini en iyi şekilde sunan kentin, özellikle yaz aylarındaki nüfus yoğunluğu dikkat çekicidir. Genel olarak kentin yaşayan noktalarını incelediğimizde yerli-yabancı turistin ve yöre halkının özellikle vakit geçirmekten hoşlandıkları yerlerden biri Fethiye’nin çarşısı olmaktadır.

Alışveriş ve Yaşam Merkezi projesinin tasarımının biçimlenmesinde en önemli faktör de Fethiye’nin bu yöresel çarşısı olmuştur. Alışveriş Merkezlerine dünya ölçeğinde baktığımızda, karşılaştığımız örneklerde kapalı mekanlara ve bu kapalı mekanlar içinde yalnızca alışveriş yapan insanlara rastlamaktayız. Oysa ki, Fethiye, iklimi, coğrafyası ve yöresel mimarisi bakımından özel bir kenttir ve onu bu kadar ilgi çekici yapan da bu özellikleridir. Dolayısıyla, tasarımın yöre ile ilişkilendirilmesi en önemli amaç olmuştur.

Öncelikle tasarım, yaya akışkanlığı sağlayan bir şema kurgulamıştır. Alışveriş ve Yaşam Merkezi’ne 4 ayrı cepheden yaya ulaşımı sağlanmıştır. Batı cephesinde hem otoparktan hem de sokaktan yaya akışını sağlayan bir giriş verilmiştir. Kuzey ve güney cephelerinde nehirden köprü bağlantılı ve yine sokaktan olmak üzere birer yaya aksı vardır. Bu açıdan da proje kendini her yönden hissettirebilmektedir. Su öğelerinin, yeşilin, rekreasyon alanlarının en yoğun olduğu ve performans alanına sahip olan doğu cephesi Ölüdeniz Caddesi tarafında olup, projenin en davetkar yönüdür ve yayayı yapı içine alabilmektedir. Projede bulunan, gölgeli sokaklar, küçük avlular, yer yer su öğeleri ve yeşil doku, kullanıcıların yalnızca alışveriş yaptıkları kapalı monoblok bir kütle içinde olması fikrini ortadan kaldırmış, Fethiye’nin yöresel dokusundaki mimari kültürü ve doğal coğrafyasını da tasarıma yansıtarak kullanıcıya kentin doğal yaşantısının devam ettirmektedir. Bu sayede, dinlenme, izleme, yeme-içme ve diğer rekreatif fonksiyonlar proje ile içiçe hale gelmiştir. Turistik ve kültürel değerleri bakımından, kentin sosyal ve kültürel aktivitelerinin yoğunluğu, kenti, yaz-kış , 7 gün 24 saat yaşayan bir hale getirmektedir. Bu durum gözönüne alınarak tasarlanan performans alanı farklı etkinliklere olanak sunmaktadır. Günün farklı saatlerinde düzenlenen aktiviteler, izleyiciler için tasarlanmış, suyun ve yeşil dokunun renklendirdiği oturma alanlarında izlenebilirken, aynı zamanda yeme-içme, dinlenme, kitap okuma, çalışma gibi genel fonksiyonlar için de kullanım sunmaktadır. Önemli gün ve haftalarda hazırlanan törenler, kermesler, sabah saatlerinde düzenlenen spor aktiviteleri, akşam saatlerinde yapılan film gösterimleri, konserler ve gece saatlerinde başlayan eğlenceler bu alanda kullanıcı ile buluşmaktadır. Böylelikle alışveriş merkezi yalnızca ihtiyaç karşılanan yer olmaktan öte yaşam kavramıyla ilişkili olmaya başlamaktadır.

Alışveriş ve Yaşam Merkezi Projesi için verilen fonksiyonlar, tüm bu etkinlik alanları, sokaklar ve avlular etrafına yerleştirilmiştir. Böylelikle fonksiyonlar tüm sirkülasyona hakim olup doğal ışık alabilmektedir. Toplam 3 katlı (bodrum kat , zemin kat , 1. kat ) olarak tasarlanan yapının bodrum katında otopark servis dükkanları, personel hacimleri ve tesisat alanları, zemin katında mağazalar ve market, 1. katında ise mağazalar, yeme-içme ve eğlence mekanları bulunmaktadır. Ayrıca, performans alanının basamaklı yapısı zemin kat (+0.00 kotu) ile 1.katı (+5.00 kotu) birbirine bağlayarak, alternatif bir sirkülasyon alanı yaratmaktadır. Bu durum katlar arası sirkülasyonun da akışkanlığını sağlamaktadır. Düşey sirkülasyonu sağlayan diğer elemanlar ise yürüyen merdiven ve yürüyen rampalardır. Bodrum kat (-4.00 kotu) ile zemin kat (+0.00 kotu) arası ulaşım, biri market diğeri ise güney yönündeki mağazalar önünden olmak üzere projenin farklı uçlarından , 2 adet yürüyen rampa ile sağlanmaktadır. Zemin kat (+0.00 kotu) ile 1.kat (+5.00 kotu) arasındaki ulaşım ise düşeyde aynı akslara tekabül eden yerlerdeki yürüyen merdivenlerle sağlanmaktadır. Güney yönündeki yürüyen merdiven aksında tasarlanan yolcu asansörü engelli ulaşımına olanak sağlamaktadır.

Verilen ihtiyaç programı doğrultusunda hacimler şu şekilde konumlandırılmıştır:

Bodrum katta (-4.00 kotunda), 320 araçlık kapalı otopark, güvenlik, oto yıkama, 2 adet alışveriş merkezi giriş lobisi, 8 adet servis mağazası, personel hacimleri, yemekhane, yönetim, mekanik ve elektrik merkezi bulunmaktadır. Ölüdeniz Caddesi’ne proje alanı boyunca yapılan bir refüjle iç cep yapılmış ve kapalı otopark girişi bu iç cep sayesinde proje alanının güneyindeki 177. Sokak paralelinden sağlanmıştır. Kapalı otoparktan çıkış ise, giriş rampasının aksi yönünde, proje alanının batısına çıkan bir rampa ile sağlanmıştır.

Zemin katta (+0.00 kotunda), biri büyük olmak üzere 26 adet mağaza, 1 adet servis mağazası (eczane), 3 adet kafe ve restoran, market, açık satış alanı ve performans alanı bulunmaktadır. Satış alanları tümüyle yüzünü aktivite ve sirkülasyon alanlarına dönmektedir. Böylece alışveriş ve yaşam birimleri bir arada tutulmuştur. Projenin kuzey yönünde, otogar ile Alışveriş ve Yaşam Merkezi'nin görsel ilişkisini kurmak için zemin kat boşaltılarak kapalı mağaza yerine açık satış alanı tasarlanmıştır. Bu alanda, yörenin alışık olduğu “pazar” karakteriyle, yöresel ürünlerin satışı hedeflenmiştir. Bu katta bulunan kafelerden ikisi Ölüdeniz Caddesi tarafında olup, performans alanının iki yanında, su üzerinde yüzen ahşap elips formlu dekler şeklinde tasarlanmıştır. Mimari bir karar olarak elips dekler, genel olarak dörtgen formlara sahip olan projeye dinanizm getirmektedir. Projede, Fethiye yöresine özgü kültürel ürünlerin satıldığı ve turistlere yönelik bilgilendirmenin yapıldığı özel bir alan önerilmiştir. Performans alanı arkasında bulunan satış alanlarıyla çevrelenmiş olan iç avluda, yeşil alanlar ve oturma birimleri ile içiçe olan alanda, yöreye özgü el sanatları ürünlerinin satışı ve geleneksel lezzetlerin sunumu yapılmaktadır. Üç tarafı su öğeleri ile çevrili olan performans alanı, şekil olarak amfitiyatroya benzemektedir ve tüm fonksiyonların yöneldiği ortak açık alan konumundadır. Zemin kat kotunda etkinliklerin yapıldığı alan, yatay düzlemde bir doku oluşturacak şekilde doğal taş ile kaplanmış olup, günün belirli zamanlarında kaplama içlerine yerleştirilmiş olan su fıskiyeleri ile su gösterileri yapılması düşünülmüştür. Alanın üzeri ahşap bir saçak ile örtülü olup, sıcak yaz günlerinde korunaklı ve gölgeli bir ortam sağlamaktadır. Seyircilerin oturma alanları, su ve bitki öğeleriyle birlikte kurgulanmış, herbiri ahşap kaplama basamak olan bir tribün şeklindedir. Bu sayede, oturma alanı yalnız etkinliklerin izlenebildiği bir alanın dışında, kentlinin hareket ve buluşma mekanı haline gelmesi amaçlanmaktadır. Performans alanı, sabahları spor aktiviteleri, önemli gün ve haftalarda törenler, kermesler, konserler, su gösterileri ve yaz akşamları yapılacak olan film gösterimleriyle çok amaçlı bir mekandır.

1.katta (+5.00 kotunda), üçü büyük olmak üzere 13 adet mağaza, 1 adet eğlence merkezi, herbiri farklı büyüklükte 6 salondan oluşan sinema, yiyecek birimleri, yeme-içme avlusu ve avluda bulunan küçük münferit satış birimleri bulunmaktadır. Eğlence merkezinde, 8 adet oyun hatlı bowling alanı ile oyun makinaları ve kafe bulunmaktadır. Sinema, otogar ve nehre bakan fuayesiyle projenin kuzeyinde yeralmaktadır. Fuaye, doğal ışık almaktadır. Yeme-içme avlusu, üzeri kapalı, yanları açık bir mekan olup, tüm etkinlik ve hareket alanlarını görebilen bir konumdadır. Yaz aylarında yarı-açık bir mekan olması düşünülen avlu, kış aylarında istenirse toplanabilen cam paneller ile iklim koşullarına karşı korunaklı bir hale getirilebilir. Yeme-içme avlusu ile projenin güney tarafında bulunan mağazalar arasında yer alan köprü aynı zamanda performans alanı ile zemin kata ulaşımı sağlamaktadır.

İklim
Fethiye, konumundan ötürü karakteristik Akdeniz ikliminin görüldüğü bir kenttir. Yaz aylarının sıcak ve uzun, kış aylarının ise ılık ve kısa geçtiği yörede, sıcaklık kış aylarında ortalama 10 derece ve üzeri, yaz aylarında ise 30 derece civarında seyretmektedir. Kent merkezinin yıllık sıcaklık ortalaması 18 derecedir. Yaz aylarında neredeyse hiç yağış almayan kentin ılık kış aylarında aldığı yağış miktarının giderek azalmaya başladığı gözlenmiştir.

Bu veriler dahilinde Alışveriş ve Yaşam Merkezi’nin performans alanına, burada bulunan ziyaretçilerin gerek yağışlı hava koşullarından gerekse güneşten korunması maksadıyla yaklaşık 3.0000 m² saçak alanı önerilmiştir (+10.50 kotunda).

İşletme Modeli
Yapıların inşa aşamasından sonraki işletme yöntemleri tasarım safhasının da önemli bir konusunu teşkil etmektedir. Gelecekte yapıdaki kullanım değişikliği ihtimali göz önünde bulundurularak tüm fonksiyonları içinde barındıran tek hacimli monoblok bir kütle yerine birbirleri ile ilişkili küçük kütleler önerilmiştir. Bu şekilde zaman içinde ortaya çıkabilecek farklı işletme modelleri karşısında esnek bir kullanım önerilmiştir.

İnşaat Sistemi
Yapının taşıyıcı sistemi betonarme karkastır. Bodrum kat kalıp planında yapılan dilatasyonlarla bina 4 parçaya ayrılmıştır. Yapıda nervürlü plak döşeme sistemi tercih edilmiştir. Taşıyıcı sistem yapım kolaylığı ve ekonomisi düşünülerek 8 m x 8 m akslarla çözülmüş, temel ise radye sistemi ile kurgulanmıştır. Yapı zemin altında 14.000 m² olup zemin üstünde bağımsız 6 kütle şeklinde tasarlanmıştır.

Sonuç olarak gerek kentsel ölçekte yerleşimi gerekse yakın çevresiyle ilişkileri açısından abartıdan uzak boyutları ve derinlemesine düşünülmüş sirkülasyon kararlarıyla proje kullanıcıya Fethiye sokak dokusunun bir devamı olarak sosyal etkileşim ve yaşam alanı sunmaktadır.

Malzeme
Yapının sağır duvarlarında genel olarak yöreye özgü doğal taş dokusu, pencere ve cam cephelerde ise ultraviyole özellikli cam ve alüminyum doğramalar tercih edilecektir.

Teras kaplamalarında polimer bitümlü membran üzerine filtre tabakasıyla çakıl örtü serilecektir. Açıkta kalan kolonlar ve rampalar brüt beton olarak bırakılırken Performans Alanını örten saçak emprenye edilmiş ahşaptır.

Sirkulasyon alanları ve havuz kaplamaları yöreye özgü doğal taş ve kayrak taşı olarak düşünülmüştür. Havuzların üzerinde yer alan kafe platformları ise ahşap dekler olarak tasarlanmıştır.

1. kat cephelerinde yer alan boşluklu ahşap cephe uygulaması yörenin mimari kültürünü yansıtmaktadır.

Maliyet Raporu
Bayındırlık ve İskan Bakanlığı 2008 Yılı İnşaat Maliyet Raporu'nun 5. sınıf A grubu yapı maliyet metrekare birim fiyatı 846 YTL olarak açıklanmıştır. Buna göre; 34.332 m² kapalı alana sahip olan Fethiye Alışveriş ve Yaşam Merkezi’nin yaklaşık bina maliyeti, 34.332 m² x 846 YTL = 29.044.872 YTL dir.Fethiye Belediyesi Alışveriş ve Yaşam Merkezi Ulusal Mimari Proje Yarışması