Gündem

Mimari Fotoğrafçılık

Tarih: Aralık 2006 Editör: Sinem Çetintürk
Mimari Fotoğrafçılık Tarihi

Erken Dönem Mimari Fotoğrafçılık
Fotoğrafçılığın erken yıllarında ticari portre çekimleri dışında belirli bir uzmanlık alanı bulunmuyor. Erken dönem içerisinde bina çekimlerine çok nadir rastlanıyor. Bu çekimlerin çoğu da sokak seviyesine inmeyen sadece oda penceresinden yapılan çekimlerden oluşuyor.

Erken dönem mimari fotoğrafçıları çoğunlukla gezginlerdir. Fotoğraf çekimi veya farklı işler için diğer kentleri ziyaret edenler kendi odalarından kenti görüntülemişler. İlk savaş fotoğrafçısı olarak tanınan Britanyalı fotoğrafçı Roger Fenton fotoğraf çekimleri için gittiği ülkelerde ve kendi ülkesinde de çevresini görüntülemiş.

Fenton o zamanlar çekimlerde “Calotype” tekniğini kullanmış. Negatiflerini mumlayarak şeffaflığını artırarak daha detaylı albüm çıktıları elde edebilmiş. Daha sonraki gezginlerin Francis Frith ve Samuel Bourne çalışmalarında ıslak tabaka kullanmışlar. Böylece dünyanın dört bir yanından iyi kaliteli mimari fotoğraf çalışmaları getirebilmişler.

Ancak bu imajların çoğu daha çok heykelsi veya anıtsal olarak nitelendiriliyor. Çekimlerde binalara ve aralarında bazı anıtlara da muazzamlık etkisi veriyor. Büyük geniş cam tabaka kullanarak ve kontak baskı yaparak daha detaylı ve tonaliteye sahip görüntüler kayıt ediliyor. Ancak bunlardaki yeşil rengin eksikliği ve kırmızı hassasiyetinin orta düzeyde olması sebebiyle görüntü doğallığını yitiriyor.

Mimari, keskinlik veren, çerçevenin etrafını doğrusal çizen, yumuşak kenarlar gerektiren portre fotoğrafçılığından genel olarak farklı lens tipini talep ediyor

Frederick Evans (1854-1943)
Frederick Evans, erken dönemin en büyük mimari fotoğrafçılarından biri. Kendisi aynı zaman da çok iyi bir portre fotoğrafçısı. Evans’a ait en iyi bina ve iç mekan çekimleri İngiltere’deki ortaçağ katedraline ait. İç mekanlarda Evans ışık akımını dumanlı hava içerisinden gösteriyor ve sütünlarda da kitlesel bir görüntü yaratıyor. Kendisinin geliştirdiği bu teknik daha sonra bu teknik birçok fotoğrafçı tarafından kullanıldı.

20. yy’da Mimari Fotoğrafçılık
19. yy’ın sonlarında Londra, New York gibi kentlerde bina yüksekliklerinin artışı ve inşa edilen yeni bina tipleri ticari mimari fotoğrafçıları için yen bir fırsat alanı yaratıyor.

Norman ve Lionel Wurst Şirketi, 1895 yılında New York’ta kurulan ilk önemli firmalardan biri. Bu şirket 1920 yılında Lionel’ın oğlu Richard’a geçti ve 1979’a kadar faaliyet gösterdi. Müşterileri ofis, ev, fabrika ve birçok farklı yapı inşa ediyordu.

Bu dönemde mimari fotoğrafçılığına hizmet eden diğer bir önemli şirket ise New York’ta 1892 – 1942 yılları arasında işletilen Bryan Company idi.

Modernizm
20. yy başlarında etkin olmaya başlayan modernizmin etkileri hem mimarlık hem de fotoğrafçılık alanında baskın olarak görüldü.

Fotoğrafçılıkta özellikle Paul Strand’ın o dönemki yeni çalışması Alfred Stieglitz tarafından yapılan “Camera Work” isimli yayında görülebiliyordu.

Mimarlıkta ise modernizmin öncüleri Almanya’da Walter Gropius ve Fransa’da Le Corbusier idi.

1920’lerdeki bazı yeni fotoğrafçılar New York’taki Berenice Abbott (belki biraz ünlü Fransız fotoğrafçı Eugene Atget’in çalışmasından etkinlenmiş olabilir) ve Alman Ilse Bing iyi kaliteli mimarlık fotoğrafları çekiyorlardı. Ayrıca 1920’lerde Margaret Bourke-White’ta kariyerine mimari fotoğrafçısı olarak başlamıştı. Sonra uzmanlık alanı olarak fotomuhabirliğini şekerek bu alanda tanındı.

1930’lardaki modern mimarinin popülerliği ve yeni bina tipleri bunları ifade edebilecek yeni bir fotoğraf dillini gerektiriyordu. Mimari fotoğrafçılığında yeni uzmanların isimleri duyulmaya başlandı. Örneğin; İngiltere’de Dell & Wainwright Herbert Felton ve John Havinden ve Fred Dapprich, Roger Sturtevant.

Hedrich-Blessing
Bunlardan en çok tanınanı ise 1929’da Chicago’da Ken Hendrich ve Henry Blessing tarafından kurulan Hedrich-Blessing şirketidir. Firma hala Ken Hendrich’in oğlu tarafından işletiliyor. Şirketin arşivinde yer alan 300.000 imaj Chicago Historical Society arşivinde yer alıyor. Şirket 2000 yılında 70. kuruluş yıldönümlerini kutladı.

Hedrich-Blessing işlerinin kalitesi ile başarıyı yakaladılar. Çekimlerde ışığı daha keskin kullanıyorlardı. Ve hiçbir zaman kolay işle yetinmeden hep en iyi kaliyeti arıyorlardı. Hatta Mimar Eliel Saarinen’in Illinois’teki binası Crow Island School’un fotoğraflarını çekerken Ken Hendrich doğru ışık açısını yakalayabilmek için müşterisini 1 sene beklettiği biliniyor. Fotoğrafları sadece salt birer belge değil, aynı zamanda bir şeyler ifade etmesi gerektiğine inanıyorlardı. Chicago 20. yüzyılda birçok büyük mimara ve onlarla çalışan şirketlere ev sahipliği yaptı.

Ezra Stoller
Ezra Stoller fotoğraf çekmeye New York Üniversitesi’nde mimarlık okurken kendi çalışmalarını desteklemek amacıyla başladı. 1939 yılındaki mezuniyetinin ardından kariyerine fotoğraf alanında devam etti ve kısa süre içerisinde mimari fotoğrafçılığında tanınan bir isim haline geldi. Stoller çalışmalarına 50 yıl boyunca devam etti.

Le Corbusier: Ronchamp
1955 yılında Le Corbusier’in en önemli eserlerinden biri olan Ronchamp’taki Chapel Notre-Dame-du-Haut tamamlanıyor ve New York Modern Sanatlar Müzesi Stoller’ı binayı fotoğraflaması için görevlendiriyor. Stoller üç gün boyunca binayı fotoğraflamak için çalışıyor. Bu çalışmalar Ariel Meyorowitz Galerisi’nde hala sergileniyor. Stoller’ın çalışmaları genel olarak ışık ve mekan üzerine idi.

Julius Shulman
Shulman 1910 yılında Brooklyn, New York’ta doğdu. Ailenin beşinci çocuğuydu. Shulman, çoçukluk dönemini Connecticut’ta bir çiftlikte geçirdi. Shulman, bu dönemi röportajlarında doğa ile işbirliğinin başlangıcı olarak nitelendiriyor. Bu birliktelik ailesi Kaliforniya’ya taşındıktan sonrada devam etmiş ve hayatında hep önemli bir yere sahip olmuş.

Kaliforniya
Kaliforniya’da ailesi manifatura işiyle uğraşıyordu. 1923 yılında babasının ölümünün ardından annesi çocuklarıyla beraber işi devam ettirdi.

Kaliforniya’da bir izcilik grubuna katılan Shulman onlarla beraber treking gibi doğa sporlarıyla ilgileniyordu. Shulman, ilk fotoğraf çekmeye lisede aldığı derste başladı. 1927 yılında ailesinin Eastman Box kamerasıyla yaptığı çekimler oldukça başarıylıdı ama ders dışında bununla ilgilenmedi. 1928 yılında Shulman liseden mezun oldu ve beş kardeş arasında tek üniversiteye devam eden oldu.

Fotoğrafçılığa Başlangıç
1929 yılında başladığı UCLA’da elektrik mühendisliğine kayıt olan Shulman’ın bu bölüme ilgisi kısa zamanda azaldı ve dersleri bıraktı. 1930’da doğum günü hediyesi olarak aldığı Vest Pocket Kodak makine ile gittiği doğa gezilerinde çekimler yapıyordu. Berkeley Üniversitesi’nde çalışan bir arkadaşı onu beraber yaşamak için yanına davet etti. Makinesiyle beraber Berkeley’e giden Shulman kampüste dolaşıp fotoğraf çekmeye başladı. Sonra aklına öğrencilerin portre çekimleri yaparak para kazanma fikri geldi ve aynı zamanda kampüs binasının fotoğraflarını çekerek satabilirdi. Böylelikle mimari fotoğrafçılığına ilgi duymaya başladı.

Shulman ve Neutra
1936 yılında evini özleyen Shulman Los Angeles’a geri döndü. Ablası mimar Richard Neutra’nın evine yakın bir ilaç dükkanı işletiyordu. Neutra yeni bir çalışmaya başladığı dönemde yanında çalışan tasarımcı ablasına ait boş bir odayı kiraladı. Shulman bu adamla tanıştı ve ikili ortak yönleri olduğunu fark ettiler. Bir Pazar günü Neutra’nın tasarladığı binaya bakmaya gittiler ve Shulman orada binanın fotoğraflarını çekti.

Fotoğraflardan bir kaçını Neutra’ya göstermesi için yeni arkadaşına verdi. Fotoğrafları beğenen Neutra ile Shulman’ın tanışması 1936 yılında gerçekleşti ve mimar bu fotoğrafları alma talebini belirtti.

Bu Shulman’ın fotoğrafçılık kariyerinin başlangıçı oldu. Neutra onu aralarında Raphael Soriano, Rudolf Schindler ve Gregory Ain gibi isimlerin bulunduğu diğer mimar arkadaşlarıyla tanıştırdı.

İleri ki yıllarda Shulman manzara kamerası alacak kadar para kazandı ve bunu da işlerinde kullandı. California’da hayat ucuzdu hem geçimini sağlayabiliyor hem de kamp ve treking’e zaman ayırabiliyordu.

Savaş başlangıcı ona ekstra işler getirmişti. Yeni fabrikalar inşa ediliyordu. Ancak 1943’te orduya katıldı ve burada iki yılını medikal fotoğrafçı olarak geçirdi. Bu dönemde 1937 yılında evlendiği eşi işini devam ettirdi. Batı yakasının en çok tanınan mimarlara ait yapıların çıktılarını alarak mimarlık koleksiyonu için Modern Sanatlar Müzesi’ne satıyordu.

Modernizmin Sonu
Savaşın ardından Shulman’ı başarısı devam etti. Mimarlık yayınları dergiler ve kitaplar gibi çalışmalarına yoğun talep gösteriyordu. 1987 yılında yarı emekliye ayırmış olsa da kendini hala en önemli mimari fotoğrafçılarından biridir. Emekliliği yaşının getirdiği bir durumdu. Kendisi önceden yaptığı çalışmalara bakmaya zaman ayırmak istiyordu. Ancak bunda postmodern mimarinin yarattığı memnuniyetsizliğinde payı fazlaydı. Ancak yine de bazı önemli yapıları fotoğraflamaya devam etti. Örneğin Richard Meier’in Los Angeles Getty Center binası ve Frank Gehry’nin Bilbao’daki Guggenheim Müzesi gibi.

Shulman Amerikan Mimarlar Enstitüsü (American Institute of Architechts) tarafından ömür boyu onur ödülüne sahip tek fotoğrafçıdır.

Stoller ve Ken Hendrich gibi Shulman’ın da çalışmaları açık olarak moderndir. Kompozisyon ve biçimsel nitelikteki düşünceleri fotoğrafladığı mimarların çalışmalarıyla benzerlikler gösterir. Mimarlar onun çalışmalarını kendi estetik anlayışlarıyla aynı olduğu için talep ediyorlardı. Shulman’ın mesleki kariyerinin sona ermesinin nedeni birazda günümüzde artık bu tip imajların ve çalışma yöntemininde sonuna gelinmiş olmasıdır.

Çağdaş Çalışmalar
Teknik Gelişmeler

Bu konuyu ele alırken dijital teknolojilerin gelişimiden bahsetmemek olamazdı. Aslında bu fotoğrafçılar için biraz kötü bir haber, çünkü artık bilgisayar sayesinde hiçbir fotoğrafçının ya da kameranın elde edemeyeceği görüntüler bilgisayar ile kolayca yapılabiliyor.

Mimari fotoğrafçıları da artarak bu yeni teknikleri kullanıyorlar, özellikle geniş ve orta formatlı kameralar için arkalar veya 10-12 mp çözünürlüklü imajlar ile daha kaliteli görüntüler elde ediliyor. Ayrıca istenilen özel efektler ve düzenlemeler photoshop gibi çeşitli programlarla sağlanabiliyor.

En çok kullanılan öğelerden biri de perspektif düzenlemeleri. Artan ultra geniş açılı görüşler balıkgözü veya yarı-balıkgözü lensler ile sağlanabiliyor.

Kamusal Projeler
Günümüzde birçok ülkede belediye tarafından desteklenen projeler var. Bunlar kentteki binaların özelliklede tarihi yapıların belgelenmesi üzerine. Örneğin Amerika’da Historic American Building Survey/Historic American Engineering Record (HASB / HAER) kurumları bu konuyla ilgileniyor ve kendi fotoğrafçıları Jack E. Boucher ve Jet Lower var.


Mimari Fotoğrafçılık
Mimari Fotoğrafçılık
Gündem Arşivi
Dönem için hazırlanan gündemlerin listesi aşağıdadır. Ayrıntılarına ulaşmak istediğiniz gündem başlığını listeden seçiniz.