|
Boğaz
radarları inşaatında 10 trilyon liralık yolsuzluk
Türk boğazlarında güvenli geçişi sağlamak amacıyla oluşturulan radar
sisteminin inşaat ve yapım aşamalarında 10 trilyon liranın üstünde usulsüz
ve fazla ödeme yapıldığı belirlendi.
Boğaz geçişlerini elektronik sistemlerle izlemek ve yönlendirmek amacıyla
kurulan Gemi Trafik Yönetim ve Bilgi Sistemi'nin (VTS) İstanbul ve Çanakkale'deki
inşaat işlerindeki usulsüzlükler Cumhurbaşkanlığı Devlet Denetleme
Kurulu'nun (DDK) raporuyla ortaya çıktı. Rapor, daha önce iki bakan ve bir
genel müdürü Yüce Divan’a götüren otoyollardaki usulsüz ödemeler
raporunu hazırlayan DDK Başmüfettişi Hıfzı Deveci tarafından hazırlandı.
Deveci'nin denizcilik sektörünü sarsan raporunda, VTS ile Kıyı Emniyeti ve
Gemi Kurtarma İşletmeleri (KEGKİ) Genel Müdürlüğü'nce alımı yapılan
17 trilyon lira değerindeki 10 arama kurtarma botu (SAR botu) alımlarıyla
ilgili de usulsüzlük yapıldığı ileri sürülüyor. Kararların altında
imzası olan denizcilikten sorumlu Devlet eski Bakanı Ramazan Mirzaoğlu, Bayındırlık
eski Bakanı Koray Aydın, eski genel müdürler ve bayındırlık il müdürlerini
de kapsayan yeni bir hukuki süreç başlayacak.
Rapor, denizcilik camiasında bomba etkisi yaptı. Devlet Denetleme
Kurulu'nun 5 aylık incelemeleri sonucunda oluşan rapora göre, VTS sisteminin
işletilmesi için inşa edilen kulelerin merdiveninden korumalığına ve asansörüne
kadar birçok kalemde fazla ödeme ve yolsuzluk tespit edildi. Dönemin
denizcilik otoriteleri, Temmuz 2003'te testlerine geçilen ve 30 Aralık 2003
tarihinden itibaren hizmet vermeye başlayan VTS sisteminin toplam maliyetinin
45 milyon doları bulduğunu açıklamıştı. Devlet Denetleme Kurulu'nun
raporunda proje maliyetlerinin 22 milyon dolarının inşaat maliyeti olduğu,
buralarda da ciddi usulsüzlükler yapıldığı ortaya kondu. Türkiye'nin
prestij projesi VTS'nin yapı ve inşaat aşamalarında imalat kalitesizlikleri
ve projelendirme hataları bulunduğu, özel imalatın piyasa rayiç fiyatlarının
belirlenmesinde usulsüzlük yapıldığına dikkat çekildi. Projede Amerikan
şirketi Lockhed Martin'in tedarik ettiği elektronik sistemlerine 19 milyon 38
bin dolar, İTÜV/SAM için etüt proje masrafı olarak 3,6 milyon dolar, iletişim
masrafı olarak Türk Telekom'a 783 bin dolar, yapım işleri için 21 milyon
527 bin dolar ödendi. 572 milyar 859 milyon liralık gümrük vergileri, 600
bin dolar sözleşme dışı inşaat masrafları, Marmara'ya inşa edilecek 3
kule ve radar sistemi için 1,8 milyon dolarlık ek maliyetlerle birlikte 50
milyon doları aşacağına dikkat çekildi.
Özellikle projenin Bayındırlık ve İskan Bakanlığı kontrolündeki İstanbul
ve Çanakkale illerinde 13 kule, iki kontrol merkezini kapsayan yapı ve inşaat
kalemlerinde ‘özel imalat' adı altında maliyetlerin iki katına çıkarıldığına
dikkat çekildi. Özel imalât kaleminde yer alan radar binaları önündeki çelik
konstrüksiyon, korkuluk, merdiven, alüminyum plaka gibi parçalar piyasa rayiç
bedellerinin 2 katına yakın fiyatlarla satın alındı. Örneğin 2002 yılında
kilogramı 20 milyon lira olan bina önü çelik konstrüksiyon malzemeleri 37,5
milyon liraya, metrekaresi 120 milyon lira olan alüminyum plakalar 210 milyon
liraya mal edildi. Piyasa gerçeklerinden kopuk şekilde belirlenen ve onaylanan
faturalar yüzünden özel imalât adı altında 2 trilyon 730 milyar lira fazla
ödeme ve kamu zararına neden olundu.
İstanbul ve Çanakkale'deki radar kule inşaatlarında ilk keşif
bedelleriyle bitirilemeyen projede yapılan ikmal ihalelerine, sözleşme dışı
ödemeler nedeniyle 2004 rakamlarıyla 4 trilyon 456 milyar lira fazla ödeme
yapıldı. Rapora göre, keşiflerin artmasına neden olan "özel imalatın"
büyük bölümü kule gövdelerine alüminyum plaka kaplanması, sanatsal
seramik yapılması, bina önlerine paslanmaz çelik korkuluk yapılması gibi
projeye katkısı tartışılabilecek imalât kalemlerinde 5 trilyon 582 milyar
lira (2004 rakamlarıyla) ödeme yapıldı. Usulsüz ve hatalı işler yüzünden
inşaat maliyetleri 22 milyon dolarlara çıktı. Denizcilik Müsteşarlığı
adına Bayındırlık ve İskan Bakanlığı'nca yürütülen inşaat işlerindeki
bu yolsuzluklar, toplam maliyeti 45 milyon doları bulan VTS'nin teknoloji yatırımlarının
bile önüne geçti. Rapor, Denizcilik Müsteşarlığı ile KEGKİ'nin
2001-2003 yılları arasındaki faaliyetlerini inceliyor. Raporda sadece VTS
sistemi değil, KEGKİ'nin 23 Mart 2001 tarihli yönetim kurulu kararıyla satın
alınan 10 adet Search and Rescue (SAR) arama kurtarma botu ihalesinde de hatalı
ve usulsüz işlemler yapıldığı belirtildi. KEGKİ'nin Norveçli Batservice
firmasına ihale ettiği botların 5'i Norveç, 5'i Türkiye'de üretildi. 17
trilyon liraya mal olan arama kurtarma botları için o günlerde bot başına
1,2 milyon dolarlık maliyetler çıkarılmıştı. Denizcilik eski Müsteşarı
Mustafa Korçak, eski Müsteşar Yardımcısı Alparslan Kaya, Bayındırlık İstanbul
eski İl Müdürü Firdevs Yüksel, KEGKİ eski Genel Müdürü Hücum Tulgar’ın
isikmleri de raporda yer alıyor.
Zaman - Fatih Uğur, Selim Kuvel
|
