|
Denetim yok, iki
asansörden biri kazaya davetiye çıkarıyor
Türkiye'de asansör üreten her üç firmadan ikisi korsan. Faaliyette bulunan
120 bin asansörün yarısı her an kazaya yol açabilir. Her yıl katlar arasında
insan taşımaya başlayan 7 bin üründen sadece yüzde 5'i standartlara uygun.
Samsun’da iki hafta önce meydana gelen asansör kazası gözleri bu sektöre
çevirdi. Birinci kattan zemine düşen asansör ikisi ağır yedi kişinin
yaralanmasına yol açtı. Bilirkişi raporuna göre, kazanın sebebi asansör
klipsinin kırılarak halatın kopması. Türkiye’de bulunan 120 bin asansörün
yaklaşık yarısı, ehil olmayanlarca üretildiği veya bakımı yapıldığı için kaza
riski taşıyor. Asansör ve Yürüyen Merdiven Sanayicileri Derneği Başkanı Ercüment
Hızal, asansör bakımının yetersiz kişilerce yapılmasının kazalara davetiye
çıkardığına dikkat çekerek, “Apartman ve daire sahipleri yıllık asansör
bakımlarını 50-100 Yeni Türk Lirası verip yetkili kişilere yaptırmak yerine,
daha ucuz olduğu için yetkisiz kişilere 10-20 yeni liraya yaptırıyor. Bu da her
yıl beşi ölümle, geriye kalanı yaralanmaya sebebi olan bine yakın kazaya sebep
oluyor.” bilgisini veriyor.
Ercüment Hızal’ın tespitlerini Türkiye Makina Mühendisleri Odası’nın yaptığı
araştırma gözler önüne seriyor. Araştırmada, sektörde çalışan korsan firma
sayısının yetkili firmalardan iki kat daha fazla olduğu belirtilirken, her yıl
üretilen yaklaşık 7 bin yeni asansörün ancak yüzde 5’inin standartlara uygun
olduğu kaydediliyor. 600 makine mühendisi tarafından yapılan incelemeye göre,
Türkiye’de asansörlerin yüzde 83’ü eksik, yüzde 12’si kullanılamaz durumda.
Türkiye Makina Mühendis Odaları Birliği Başkanı Emin Koramaz, asansörlerin
periyodik kontrollerle yılda en az bir kez emniyet ve işletme standartlarına
uygun olup olmadığının kontrol edilmesi gerektiğini belirtiyor. Araştırmaya göre
asansörlerde en çok karşılaşılan kazalar şöyle: Asansörlerin aşağı ve yukarı
yönde kontrolsüz hareketler sergilemesi, kabin katta yokken kat kapısının
açılması, kapısız kabinlerde hareket halinde iken kabin ve kuyu duvarı arasında
sıkışmalar, ara katlarda mahsur kalan kişilerin kurtarma yönergelerine uyulmadan
bilinçsiz şekilde çıkmaya ya da çıkarılmaya çalışılmaları, yangın veya deprem
anlarında mahsur kalınması, kabinin kat seviyesinde bulunmaması, otomatik kapılı
asansörlerde kapının kullanıcıları giriş-çıkış sırasında sıkıştırması ve kabin
içine konulan yüklerin dengeli konumlandırılmamış olması ve seyir halinde bu
yüklerin kayması sonucu kaza olması.
Asansör üreticileri de sektördeki denetimsizlikten şikayetçi. Piyasada çok
ucuza iş yapılmasının kazaya yol açtığını ifade eden Akar Asansör Fabrika Müdürü
Yeşim Toktaş, birçok bina sahibinin sağlıksız bakım yaptırdığını bile bile ucuzu
tercih ettiğini vurguluyor. Toktaş, asansör bakımının bir iki işlemden ibaret
sanılmasından şikayetçi. Bir başka asansör üreticisi ise Türkiye’de kayıt dışı
çalışan firmaların azaldığını belirterek haksız rekabet döneminin sona erdiğini
vurguluyor. Asansör yönetmeliği uyarınca, belediyeler mücavir alan sınırları
içerisindeki asansörlerin periyodik kontrollerini yılda bir kez yapmak zorunda.
Avrupa Birliği ülkelerinde uygulanan asgari güvenlik standartlarına uygunluğu
belgeleyen CE işaretlemesinin, yasal bir zorunluluk niteliği taşıması ve 1 Mart
2005’ten itibaren uygulamaya konulması yetkili firmalar tarafından olumlu
karşılandı. Buna göre asansör montaj ve diğer hizmetleri yapan firmaların
onaylanmış bir kuruluştan CE işaretlemesi yetkisi alması gerekiyor.
500 milyon dolarlık büyüklüğe, 60 milyon dolarlık ihracat gelirine ulaşan
Türkiye asansör sektörü her sene yüzde 10’un üzerinde büyüyor. Yılda 7 bin cihaz
üretilirken kullanımda olan asansör sayısı 110-120 bin arasında değişiyor. Dünya
genelinde ise 3,5 milyonu Avrupa’da olmak üzere 7 milyon asansör katlar arasında
insan taşıyor. Sektörde faaliyet gösteren yetkili firma sayısı yaklaşık 500.
Buna karşın, herhangi bir yetki almadan korsan olarak çalışan firma sayısı ise
bin civarında. Asansör ve Yürüyen Merdiven Sanayicileri Derneği Başkanı Ercüment
Hızal, Türkiye’de asansör sanayiinin 1990’dan sonra çok hızlı bir gelişim
gösterdiğini ve teknolojik açıdan Avrupalı rakiplerini dahi geri bıraktığını
belirterek, sektörün gözünü Rusya ve Avrupa pazarına diktiğini kaydediyor.
Rusya’da en az 1 milyon adetlik pazar olduğuna işaret eden Hızal, Avrupa
nüfusunun yaşlanması ile birlikte bu bölgede de asansöre olan talebin hızla
arttığını vurguluyor. Hızal’a göre mortgate (ipotekli konut kredisi) sistemi
işlemeye başladıktan sonra sektör daha da canlanarak asansöre olan talep
artacak.
Asansörü ilk kullanan Romalı Neron
Dünyada ilk asansörü, millattan önce 285-212 arasında yaşaşan Arşimed’in icat
ettiği sanılıyor. İlk kullanan kişi ise millattan önce 68-37 arasında yaşamış
olan Roma İmparatoru Neron. Bodrumdaki vahşi hayvanlar hayvan kafeslerinden
arenaya kayalar içine oyulmuş asansör kuyularından ahşap ve kayalar kullanılarak
çıkarılıyordu. 1830’larda İngiltere’de hidrolik tahrikli asansörler fabrikalarda
kullanılmaya başlandı. 1855’te Amerika’da buhar gücü ile çalışan yük asansörleri
yapılmaya başlandı. 1867 yılında Edoux adında Fransız mühendis uluslararası
Paris sergisi münasebetiyle yaptığı kaldırma makinesinin adını asansör
(Asseneeur) koydu. Bu makine ziyarete gelen misafirleri en yüksek noktaya kadar
çıkartıp indiriyordu. 1880 yılında Alman fizikçi Erner Van Siemens, elektrikten
faydalandı. Türkiye’deki ilk asansör, Orient Expres yolcularını ağırlamak için
1892 yılında Pera Palas’ta inşa edildi. Bundan 15 yıl sonra İzmir’de 1907’de
Musevi Nesim Levi tarafından Karataş semtinde kuruldu. Özellikle yaşlı ve
sakatların kullanımı gayesi ile yapılan bu asansör önceleri su buharı ile
çalışıyordu, günümüzde ise elektrikle hareket ediyor.
En hızlı asansör Tayvan’da
Tayvan’nın Taypey kentindeki 106 katlı bir gökdelenin asansörü dünyanın en
hızlısı seçildi. Asansör, 106’ncı kata 30 saniyede çıkıyor. Guinness Rekorlar
Kitabı, hızı saniyede 17 metre olarak tescilledi. Dünyanın en yüksek gökdeleni
olan TFC 101 Tower’daki asansörde, 508 metreye aniden çıkan yolcuların
kulaklarının basınçtan rahatsız olmaması için özel bir basınç kontrol sistemi
bulunuyor. Söz konusu binada 34’ü çiftli, 61 asansör bulunuyor. Gökdelende
ayrıca 50 yürüyen merdiven hattı çalışıyor.
Zaman - Ercan Baysal - Pınar Acar |
