|
Tarihe de bomba
Irak'ta insanların yanı sıra, Sümerlerden Osmanlı'ya dek birçok
medeniyeti ağırlayan antik kentler ve tarihi eserler de, olası Amerikan
bombardımanının tehdidi altında...
Irak'ta savaş yaklaşırken şimdi de bombardıman sırasında tarihi
eserlerin akıbetinin ne olacağı tartışılıyor. Irak'ta henüz araştırılmamış
10 binden fazla tarihi bölge olduğu belirtilirken ABD'nin bombardıman sırasında
arkeolojik kalıntılara zarar vermemek için planlar yaptığı belirtiliyor.
ABD'nin Maryland Üniversitesi'nden İslam araştırmacısı Charles
Butterworth, ABD hükümetinin, Afganistan'da 2001 yılının baharında Buda
heykellerini yıkan Taliban'a benzetilmemek için, bu kalıntıların haritasını
çıkarmak üzere arkeolog ve doğubilimcilerden oluşan bir komisyon kurduğunu
söyledi. Chicago Üniversitesi'nde görevli arkeoloji profesörü MacGuire
Gibson ile birlikte komisyonun başkanlığını yapan Butterworth, şu anda 40
bilim adamının harita üzerinde çalıştığını belirtti.
Kuru iklimde bozulmuyorlar
Tarihin en eski dönemlerinden beri pek çok farklı kültür ve uygarlığa ev
sahipliği yapan Irak'ta Hz. İbrahim'in doğduğu kent olan Ur'un yanı sıra
Babil, Kiş, Larsa ve Nippur gibi antik kentler de olası bir bombardımandan
zarar görecek. Irak'ın kuru ikliminin pek çok tarihi eserin binlerce yıl
bozulmadan kalabilmesine olanak tanıdığını belirten bilim adamları, sadece
Irak'a değil, tüm dünyaya ait olan bir kültürel mirasın yok olabileceğine
dikkat çekiyor.
UNESCO'nun Irak'ta dünya hazinesi kabul ettiği tek kent olan Hatra, aynı
zamanda ilk Arap Krallığı'nın başkenti. Kalelerle güçlendirilmiş yüksek
ve kalın duvarları sayesinde, MS 116 ve 198 yıllarındaki Roma istilalarına
karşı koyabilmiş. Şehrin kalıntıları Helen ve Roma mimarisinden izler taşıyor.
İslam tarihi açısından da çok önemli tarihi eserlere sahip olan Irak,
Abbasi İmparatorluğu'na ev sahipliği yapan başkenti Bağdat başta olmak üzere
Selçuklu ve Osmanlılar döneminden kalan izler taşıyor. Bu dönemlere ait
500'den fazla eser olduğu belirtiliyor. Bugün Irak Savunma Bakanlığı olarak
kullanılan bina da Kanuni Sultan Süleyman'ın yaptırdığı bir kışla ve
saraydan oluşuyor. Irak'ta aynı zamanda Mustantiriye ve Mercan Medreseleri, İmam-ı
Azam Türbe ve Külliyesi, Geylani Türbesi, Muradiye ve Asafiye camileri
bulunuyor.
Medeniyetin beşiği
Bugünkü Irak'ın toprakları üzerine kurulu olduğu Mezopotamya, şehir
medeniyetinin doğduğu yer olarak biliniyor. Düşüncelerini yazıya geçiren,
bir günü 24 saate bölen, ilk kez seramik tabaklardan yemek yiyen medeniyetler
Mezopotamya'da yaşamıştı. Bölgede İslami dünyanın başkenti olmadan önceki
dönemlere ait pek çok tarihi eser mevcut. İşte ABD'de yayımlanan The New
York Times gazetesinin listesini verdiği savaş tehdidi altındaki bazı tarihi
mekanlar:
1- Tizpon'daki kemer: Bağdat yakınlarındaki bu 300 metrelik yapı, dünyanın
en uzun tuğla kemerlerinden biri. 1400 yıllık kraliyet sarayının kalıntısı
olan kemer, Körfez Savaşı'nda hasar görmüştü. Yıkılma tehlikesinin arttığı
belirtiliyor.
2- Bağdat: Irak Ulusal Müzesi'nin bulunduğu kent, Sümerlerden kalma 4 bin
yıllık bir gümüş arp ve binlerce kil tablet de dahil olmak üzere,
Mezopotamya eserlerine ait dünyanın en iyi koleksiyonlarından birini saklıyor.
3- Ninova: Asurilerin üçüncü başkenti. İncil'de bu kent, insanların günah
içinde yaşadığı bir yer olarak tasvir ediliyor. Nebi Yunis Camii'nde asılı
duran bir balina kemiği, yunus ve balina efsanesinin bir kalıntısı olarak
kabul ediliyor.
4- Nemrut: Kentte bulunan Asuri kraliyet sarayının duvarları Körfez Savaşı
sırasında çatlamıştı. Kentte ayrıca 1989 yılında ortaya çıkarılan ve
Kral Tut'unkinden sonra en önemli türbeler olarak kabul edilen Asuri kraliçe
ve prenseslerin türbeleri bulunuyor.
Kimyasal tesisle komşu
5- Samarra: Bağdat'ın kuzeyindeki bu büyük İslamiyet merkezi, Irak'ın ana
kimyasal araştırma ve üretim fabrikalarına oldukça yakın. Kentte 9'uncu yüzyıldan
kalma önemli bir cami ve minaresi, 1991 yılında bombalanmıştı.
6- Erbil: 5 bin yıldır çeşitli medeniyetlere ev sahipliği yapn kentte,
birbiri üzerine kurulmuş şehirlerin oluşturduğu katmanlar, arkeolojik
harika sayılıyor.
7- Nippur: Ülkenin güneyinin bu en önemli din merkezi, Sümer ve Babil
uygarlıklarından kalma sayısız tapınak barındırıyor. Çevre yerleşimlerden
oldukça uzakta bulunan kent, dolayısıyla bombalara karşı da daha korunaklı
durumda.
8- Ur: Dünyanın ilk şehri olduğu sanılıyor. MÖ 3500 yıllarında
kurulan kent, İncil'e göre Hz. İbrahim'in doğduğu yer. Kentteki muhteşem
tapınak Körfez Savaşı sırasında hasar görmüş, zeminde bombaların sebep
olduğu dört büyük çukur ve şehir duvarlarında 400 kurşun deliği meydana
gelmişti.
9- Basra el-Kurna: Kentteki yaşlı bir ağacın, Adem'in ağacı olduğuna
ve Cennet Bahçesi'nde durduğuna inanılıyor.
10- Uruk: Irak'ta bir başka Sümer kenti. Bazı uzmanlara göre tarihi Ur
kentinden de öteye, MÖ 4000 yıllarına dayanıyor. Sümerliler yazıyı bu
kentte, MÖ 3500 yılında buldu.
11- Babil: Tarihte ilk yazılı kanunları geliştiren Hammurabi döneminde
(MÖ 1750) en ihtişamlı dönemini yaşamış olan kent, Irak'ın Hilla
kimyasal cephaneliğine sadece 10 kilometre uzaklıkta.
12- Kerbela: Bağdat'ın 100 kilometre güneyindeki Kerbela'da, Hz.
Muhammed'in torunu Hüseyin'e ait Şii türbesi var. Kent, 1991'de bombalanan
bir kimyasal silah fabrikasına yakın.
Radikal
|
