Hazır Betonun Dökümü:
Betonun ürün nitelikleri korunarak, müşterinin şantiyesine transmikserle
teslim edildikten sonra, pompa veya diğer araç gereçle istenilen noktadaki
kalıba yerleştirilmesi işlemine "beton dökümü" denir. Beton dökümünden
yüksek verim elde edilmesi için bazı noktalara dikkat edilmesi gerekir.
Dökümden Önce Dikkat Edilecek Noktalar:
Kalıpların sağlam ve sızdırmaz olduğunu; temizliğini, yağlanıp yağlanmadığını,
yüzeylerinin uygun olup olmadığını kontrol edin.
Donatıların gereğince döşenip, kontrolünün yapılıp yapılmadığına
bakın.
- Yeterli miktarda ve uygun boşaltma aracınız olup olmadığını; betonu
işlemek için uygun sayı ve nitelikte eleman ve araç-gereç bulunup bulunmadığını
kontrol edin. (Yeni Deprem Yönetmeliği'ne göre, vibratör kullanımı zorunlu
hale gelmiştir.)
- Taze betonun bakımı için gerekli önlemleri alın. (Su hortumları, örtüler
vb)
- Pompa ve transmikserlerin çalışma alanlarının hazırlanıp hazırlanmadığına
bakın.
- Yer betonu dökülecekse, zemin döküme uygun hale getirilmiş mi, kontrol
edin.
Betonun Dökümü ve Yerleştirilmesi Sırasında Dikkat Edilecek
Noktalar:
Betonun yerleştirilmesi pompalı ve pompasız olarak ikiye ayrılmaktadır.
Yerleştirme yöntemi betonun kıvamını etkiler. Pompalanacak betonun,
mikserden direkt kalıba dökülen betona kıyasla daha akıcı ve kolay işlenebilir
olması aranır. İçine beton yerleştirilecek kalıbın ve yerleştirme işçiliğinin
sertleşmiş beton kalitesi üzerine hem mukavemet hem de görünüş açısından
önemli etkileri vardır:
- Kalıbın cinsi (ahşap, çelik, tünel gibi)
- Kalıp yüzeyinin kalitesi
- Kalıp yağı kullanılması
- Yerleştirme esnasında vibratör kullanımı gibi faktörler beton
kalitesi ile doğrudan bağlantılıdır.
Şantiyede en çok karşılaşılan sorun, betonun rahat yerleştirilip,
mastarlama yapılamamasından dolayı döküm yerine gelen betona fazladan su
eklenmesidir. Bu, beton mukavemetini düşürür. Bu sorun, uygun kıvamda beton
siparişi, akışkanlaştırıcı kimyasal katkıların kullanılması ve özellikle
de şantiyede vibratör kullanımı ile giderilebilir.
Beton yerleştirilirken:
Beton mümkün olduğunca yerleştirileceği yere veya yakın bir bölgesine dökülmelidir.
Betonu belirli bir bölgeye yığıp, kürekle yerine yerleştirmeden kaçınılmalıdır.
- Beton homojen tabakalar halinde yerleştirilmelidir. Yerleştirme esnasında
büyük yığınların ve eğimli tabakaların oluşturulmasına engel olunmalıdır.
- Beton kalıba 1.5 m den daha yüksekten dökülmemelidir.
- Betonun yerleştirme ve sıkıştırma hızları uyum içinde olmalıdır.
- Gecikme ve duraklamalara meydan verilmemeli, bunun sonucu oluşabilecek soğuk
derzlere imkan verilmemelidir. Bu tür uygulamalarda muhtemel hava kabarcıklarına
karşı kalıp yağlanmalıdır.
Transmikser ile Dökümler:
Transmikserin kapalı alana girmesi gerekiyorsa aracın gireceği yerin yüksekliği
tesise bildirilmelidir. Transmikser altı boş bir döşemeye veya bozuk bir
zemine çıkarılıyorsa 30 ton civarında toplam yük ve dingil başına 11 ila
13 ton yük olduğu varsayılarak zeminin kayma ve çökme tehlikesi dikkate alınmalıdır.
Pompalı Dökümler:
İnşaata yaklaşım mesafesi, yatay ve düşey döküm erişim mesafeleri; inşaat,
zemin ve pompa cinsine göre değişkendir. Pompanın kurulacağı zeminin altından
geçen boru hattı veya üzeri kapatılmış boşluklar bildirilmelidir. Aynı
şekilde yüksek gerilim hatları bildirilmelidir. Kolon betonlarında, pompa uç
hortumu kalıp içine mümkün olduğu kadar sokulmalıdır; perde betonlarında,
beton kalıp yüzeyine çaptırılmamalıdır. Betonun hızını keserek, ayrışma
ve kalıp deformasyonuna engel olunmalıdır. Pompa uç hortumunu tutan
elemanların bom altında durmamasına dikkat edilmelidir.
Soğuk Havada Beton Dökümü:
Beton dökümü esnasında hava sıcaklığının +5 °C 'den düşük olması
halinde, kaliteli beton elde edebilmek için yapım, döküm ve bakım işlerinde
bir takım önlemlerin alınması gerekir.
Taze betonda priz esnasındaki donma tehlikelidir. Priz öncesinde ve sert leşme
sonrası donmanın etkileri nispeten azdır. Taze betonun döküldüğü ortamın
sıcaklığının düşmesi, priz süresini uzatır, kalıp alım süresi uzar,
betonun mukavemeti düşer, agrega parçalanmaları görülebilir. Soğuk
havalarda betonu korumada izlenecek yol, başlangıçta beton ısısının
belirli bir değerden aşağı düşmesini önlemektir. Taze betonun döküldüğü
ortamın sıcaklığı bir gün içinde +5 °C 'nin altına düşerse 48 saat süreyle,
bir günden fazla +5 °C 'nin altına düşerse, 72 saat süreyle don etkisinden
korunmalıdır. Türk standartları betonun basınç mukavemetinin 50 kgf/cm2'ye
erişmesinden sonra don sebebi ile zarar görmeyeceğini kabul eder. Bu süre
iyi bir beton için +10 °C sıcaklıkta 3 gündür.
Sıcak Havada Beton Dökümü:
Beton dökümü için en olumsuz ortam, aşırı sıcak, kuru ve rüzgarlı
havalardır. Yeni yerleştirilmiş taze betonda, hızlı buharlaşma sonucu aşırı
su kaybı olur. Bunun sonucunda çökme kaybı, priz hızlanması, hava boşlukları
ve yüzeyde plastik rötre çatlakları meydana gelir. Bu da betonun dayanıklılığını
olumsuz yönde etkiler. Beton dökerken hava sıcaklığının 30°C'den fazla
olması beton için önlemler alınmasını gerektirir.
Alınacak Önlemler
- Taze betonun sıcaklığı, rüzgarın hızı, bağıl nem ve ortam sıcaklığı
denetlenmelidir.
- Çimento, su ve agregalar olabildiğince soğuk olmalıdır. Agrega gölgede
stoklanmalı, karışım suyu beyaza boyanmış tanklarda tutulmalıdır.
- Agregalar periyodik olarak ıslatılmalı ama agregalarda farklı nem
oranlarının oluşmamasına dikkat edilmelidir.
- Düşük çimento dozu ve hidratasyon ısısı düşük çimentolar tercih
edilmelidir.
- Döküm yerine ulaşan beton bekletilmeden yerleştirilmeli ve vibrasyon kısa
sürede tamamlanmalıdır. Dökümün gecikmesi halinde priz geciktirici
kimyasal katkılar kullanılmalıdır. Gece beton dökümü tercih edilmelidir.
- Döküm esnasında taban ve kalıplara su püskürtülmesi beton karışımındaki
suyun emilmemesi açısından faydalıdır. Böylece betonla temas edecek yüzeylerin
sıcaklığını düşürerek nem miktarını artırmak mümkündür.
- Beton yerleştirildikten hemen sonra ilk mastarlama yapılır; daha sonra
bir insan betonun üzerine çıktığında 1-2 mm derinlikte iz kalınca, ikinci
mastarlama işlemi yapılır.
- Dökümden sonra ilk yarım saatten başlayarak 72 saat boyunca su kürü
uygulanmalı, buharlaşma ve su kaybına karşı yüzeyler su geçirmez örtüler
ile rüzgara karşı da rüzgar koruyucularla örtülmelidir.
- Normal betonarme yapılarda kür süresi yaz aylarında en az üç gün
olmalı, yüzey sürekli nemli tutulmalıdır.
- Güneş ve rüzgarın doğrudan etkisine karşı korumak için açıkta
kalan beton yüzeyler, ıslak çuval ve plastik örtü gibi malzemelerle örtülmelidir.
Özellikle döşeme ve saha betonlarının "Curing compound" adı
verilen bakım maddeleri ile kaplanıp, buharlaşmanın geciktirilmesi yararlıdır.
Kalite Garantisi:
Hazır betonu ihtiyacınıza uygun olarak sipariş vermeniz ve teslim alırken
gerekli kontrolleri yapmanız zorunludur, size kalitesini ölçme imkanı verir,
ancak yeterli değildir zira size kaliteyi garanti etmez. Kalitesizlik riskini
en alt düzeye indirmek, muhtemel sorunlardan kurtulmak için işin başında doğru
hazır betoncuyu seçmekte yarar vardır.
Ürünün Üretim Kalitesini Belirleyen Ana Unsurlar:
- Malzemelerin, hammaddelerin kalitesi, ekipman ve makine teçhizatın kalitesi,
- İnsan kalitesi. (bilgi, beceri, motivasyon, yönetim... )
Bu nedenle, hazır beton alınacak firmayı seçmeden önce aday firmaların
ziyaret edilerek, TSE standartlarına uygunluk, imalata yeterlilik, laboratuvar
yeterlilik belgeleri sorulmalı, Türkiye Hazır Beton Birliği'ne üye olup
olmadığı ve tesisin THBB' nin Kalite Güvence Sistem kontrolü altında
bulunup bulunmadığı öğrenilmelidir.
Bunlarla birlikte hazır beton üreten tesislerin
- Santral malzemeleri,
- Laboratuvar - teknik birikim,
- Üretim - taşıma - pompalama kapasitesi,
- Referanslar,
- Fiyat ve ödeme koşulları vb. konular açısından incelenmesinde yarar
vardır.
Üretim, taşıma, pompalama miktarları, laboratuvar imkanları, hammadde
konusunda tetkiklerin yapılmış olması, raporların varlıkları, geçerlilik
süreleri firma seçimi sırasında gözönünde bulundurulmalıdır.
Kalite garantisi ve istikrarı açısından hazır beton firmasının çağdaş
bir kalite güvence sistemine sahip olması (ISO 9001 veya 9002, Türkiye Hazır
Beton Birliği Kalite Güvence Sistemi Belgesi, TSE Belgesi...) bir tercih
nedeni olmalıdır. Bunlarla birlikte ürünlerin istatistik yöntemlerle
izleniyor olması, mukavemeti raporlama imkanları önemlidir.
|